Deprem korkusu yönetilmezse beyin ‘sürekli tehlike’ modunda kalıyor

📌 Bu haberde ne var |
Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, deprem korkusunun doğal bir tepki olduğunu ancak yönetilemediğinde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürdüğünü vurguladı. Korkunun küçültülerek yönetilmesi gerektiğini, aksi halde “mumyalaştırılan” korkuların hayat boyu sürebileceğini söyledi.

Önemi

Türkiye, aktif deprem kuşağında yer aldığı için toplumsal korkuların yönetilmesi büyük önem taşıyor. Deprem korkusu (sismofobi) ve akut stres bozukluğu, afet sonrası yaygın olarak görülüyor. Bu durum, hem bireysel ruh sağlığını hem de toplumsal dayanıklılığı etkiliyor. Zihinsel hazırlık ve doğru bilgi, paniği minimize ederken; bilgi kirliliği korkuyu derinleştiriyor.

Detaylar

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, deprem sonrası bazı kişilerde beynin “sürekli tehlike” modunda kaldığını söyledi. Bu durum, uyku bozukluğu, eve girememe, aşırı tetikte olma, depremi tekrar tekrar zihinde yaşama (flashback) gibi belirtilerle kendini gösteriyor.
Deprem anında sempatik sinir sistemi devreye girerek vücudu alarma geçiriyor. Tehlike geçtikten sonra parasempatik sistemin devreye girip rahatlama sağlaması gerekirken, bazı kişilerde bu süreç işlemiyor. Böylece kişi, “devamlı tehdit var” hissiyle yaşıyor.

Tarhan, travma sonrası ilk tepkilerin inkâr, depresyon, “savaş-kaç-donakal” refleksi olduğunu; bazen panikle pencereden atlama veya geçici dil tutulması gibi davranışlar görülebildiğini belirtti. Bu tepkilerin genellikle birkaç gün ile 6–8 hafta arasında normale dönmesi bekleniyor. Ancak bu sürede toparlanamayan kişilerin profesyonel destek alması gerekiyor.

Açıklamalar

• Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Kişi zihinsel olarak kendisini bu konuda eğitirse, tıpkı yangın eğitimi almış birinin ne yapacağını bilmesi gibi, panik minimize olur. Çoğu kayıp, afetten değil panikten kaynaklanır.”
• Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Bazı kişilerde parasempatik sinir sistemi devreye girmiyor. Devamlı tehdit var, tehlike var diye yaşıyor.”
• Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Yarın 7.4 olabilir gibi söylemler korkuyu mumyalaştırmaktır ve bu korkuyla yaşanmaz.”
• Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Hepimizin gücünün yettiği ve yetmediği şeyler var. Böyle durumlarda kişinin zihinsel bir sığınağa ihtiyacı olur.”

Çocuklara deprem eğitimi şart

Tarhan, Japonya’da uygulanan 4–6 yaş arası afet eğitimlerinin, çocukların ilerleyen yaşlarda panik yaşamasını önlediğini söyledi. “Deprem çantası hazırlamak önemli ama asıl mesele o anda ne yapılacağını bilmek” diyen Tarhan, çocuklarla deprem senaryolarının konuşulması ve evde pratik yapılması gerektiğini vurguladı.

Kentsel dönüşümün psikolojik etkisi

Tarhan, İstanbul’un “çılgın projesinin” kentsel dönüşüm olması gerektiğini ifade ederek, binaların yaklaşık yüzde 70’inin 2000 öncesi yapılardan oluştuğunu ve yüksek risk taşıdığını söyledi. Net planların ve uygulamaların toplumda güven duygusunu artıracağını belirtti.

Korkuyu fırsata çevirmek mümkün

Travmaların “geliştiren travma” olarak değerlendirilebileceğini belirten Tarhan, radikal kabullenme, pozitif psikoloji ve dini başa çıkma yöntemlerinin korku yönetiminde etkili olduğunu söyledi.

❓ Cevabı Olan Sorular

Deprem korkusu nedir?
Deprem sonrası veya deprem beklentisiyle ortaya çıkan, kontrol edilemeyen yoğun kaygı durumudur.

Deprem korkusu ne kadar sürede normale döner?
Genellikle 6–8 hafta içinde azalır. Daha uzun sürerse uzman desteği gerekir.

Korkuyu “minyatürize” etmek ne demektir?
Korkuyu tamamen yok etmek yerine küçülterek, kontrol altına almak anlamına gelir.

Çocuklara deprem eğitimi hangi yaşta verilmeli?
4–6 yaş arasında başlanması önerilir.

Deprem korkusu hangi belirtilerle tehlikeli hale gelir?
Uyku bozukluğu, eve girememe, sürekli deprem düşüncesi ve aşırı tetikte olma belirtileri uzun sürerse durum ciddileşir.

🔍 Merak Edilen Diğer Sorular

• Deprem sonrası panik davranışları nasıl önlenir?
• Afet sonrası toplumsal dayanıklılık nasıl artırılır?
• Kentsel dönüşüm çalışmaları ruh sağlığını nasıl etkiler?
• Deprem eğitiminin uluslararası standartları nelerdir?